top of page

Kadın Üretra Darlığı Tedavisinde AZ Tekniği: Kişiye Özel Cerrahi Yaklaşım ve Başarı

Zafer AYBEK
11 Kas
8 dakikada okunur

Kadınlarda üretra darlığı, erkeklere göre çok daha nadir görülür ve çoğu zaman yıllarca başka şikayetlerle karıştırılır. İdrar akımının zayıflaması, idrarı tam boşaltamama ve tekrarlayan enfeksiyonlar çoğu hastada önce sistit ya da aşırı aktif mesane olarak değerlendirilir. Üretra genişletme (dilatasyon) işlemleri kısa süreli rahatlama sağlasa da darlık sıklıkla geri döner.

Tekrarlayan darlıklarda kalıcı çözüm hedefleyen tedavi cerrahidir. Aybek-Zümrütbaş tekniği (AZ tekniği), kadın üretra darlığı için Pamukkale Üniversitesi Üroloji Anabilim Dalı’nda geliştirilmiş bir üretroplasti yöntemidir. Bu teknikte ağız içinden alınan doku (bukkal mukoza), ön vajen duvarından hazırlanan bir doku parçası (vajinal flep) ile birlikte kullanılır.

Bu yazıda “Defalarca dilatasyon yapıldı ama idrar yapma güçlüğüm geçmedi, kalıcı bir tedavi var mı?” sorusuna cevap arıyoruz. Üretra darlığı AZ tekniği ile tedavinin ne olduğunu, kimlere ve neden kişiye özel planlandığını, ameliyat sürecini ve yayımlanmış sonuçlarını, güncel uluslararası kılavuz önerileriyle birlikte anlatıyoruz.

Kadınlarda Üretra Darlığı Nedir, Nasıl Anlaşılır?

Üretra, idrarı mesaneden dışarı taşıyan kanaldır ve kadınlarda yaklaşık 3–4 cm uzunluğundadır. Üretra darlığı, bu kanalın skar (nedbe) dokusu nedeniyle daralması ve idrarın mesaneden dışarı akışının zorlaşmasıdır.

Darlığın nedeni çoğu zaman tam olarak bilinmez. Bilinen nedenler arasında daha önce yapılan genişletme işlemleri, uzun süreli sonda (kateter) kullanımı, üretra veya vajen ameliyatları, doğum travmaları ve pelvik bölgeye ışın tedavisi sayılabilir. Menopoz sonrası dönemde dokuların incelmesi de darlık gelişimini kolaylaştırabilir.

Kadınlarda üretra darlığı belirtileri

Kadınlarda üretra darlığı belirtileri hem idrarı biriktirme hem de boşaltma sırasındaki şikayetleri içerir. Büyük hasta serilerinde en sık bildirilen şikayetler sık idrara çıkma ve ani sıkışma hissidir; bunları idrarı tam boşaltamama ve zayıf idrar akımı izler.

  • Sık idrara çıkma ve ani, ertelenemeyen sıkışma hissi

  • İdrarı tam boşaltamama hissi

  • Zayıf veya ince idrar akımı

  • İdrar yaparken ıkınma ihtiyacı, idrarın geç başlaması

  • İdrar kaçırma

  • Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve idrar yaparken yanma

Bu belirtiler genellikle yavaş ilerler. Hastalar zamanla ıkınarak idrar yapmaya ve sık tuvalete gitmeye alışır; bu yüzden şikayetin ne kadar ilerlediği fark edilmeyebilir.

Neden tanı gecikir?

Bu şikayetler, kadınlarda çok daha sık görülen sistit veya aşırı aktif mesane şikayetlerine benzer. Yayımlanan çalışmalarda, şikayetlerin başlamasından doğru tanı konulmasına kadar geçen sürenin ortalama 4 ile 12 yıl arasında olduğu bildirilmiştir. Tedaviye yanıt vermeyen, idrar akımı zayıf ve mesanesinde idrar kalan kadınlarda üretra darlığından şüphelenilmelidir.

Üretra darlığı tanısı

Üretra darlığı tanısı ayrıntılı öykü ve jinekolojik muayene ile başlar. Ardından şu testler yapılır:

  • İdrar akım hızı ölçümü (üroflowmetri): Hastanın özel bir cihaza idrar yaptığı, ağrısız bir testtir. Darlıkta akım hızı düşük ve eğri yayvan çıkar.

  • Artık idrar ölçümü (rezidüel idrar): İdrar yapıldıktan sonra mesanede kalan idrar ultrasonla ölçülür.

  • İşeme sistoüretrografisi veya video-ürodinami: İlaçlı filmle idrar yaparken üretranın görüntüsü alınır; darlığın yeri ve mesanenin çalışması birlikte değerlendirilir.

  • Üretroskopi: İnce bir kamerayla üretranın içi görülür; darlığın yeri ve uzunluğu belirlenir.

Gerekli görülen hastalarda manyetik rezonans (MR) ile üretra çevresindeki dokular incelenir; üretra divertikülü gibi benzer şikayet yapan durumlar dışlanır.

Neden Dilatasyon Yetmeyebilir?

Üretra darlığı dilatasyon tedavisinin yeri

Üretra darlığı dilatasyon işlemi, daralmış kanalın giderek kalınlaşan çubuklarla genişletilmesidir. İşlem kısa sürer, ciddi komplikasyonu nadirdir ve uluslararası kılavuzlar da kadın üretra darlığında ilk basamak tedavi olarak dilatasyonu önerir. Çoğu hasta ilk işlemden sonra belirgin rahatlama yaşar.

Ancak dilatasyon skar dokusunu ortadan kaldırmaz; doku iyileşirken yeniden büzüşür ve darlık geri dönebilir. Yayımlanan çalışmalarda, tek başına dilatasyonla kanalın uzun dönem açık kalması hastaların yarısından azında sağlanabilmiştir. Darlık bir kez tekrarladıktan sonra yapılan yeni bir dilatasyonun kalıcı sonuç verme şansı daha da düşüktür.

Darlık tekrarlarsa seçenekler nelerdir?

Darlık ilk kez tekrarladığında iki yol öne çıkar. Birincisi, yeniden dilatasyon yapılması ve ardından hastanın evde haftada bir ince bir sondayla kanalı kendisinin açık tutmasıdır (aralıklı kendi kendine dilatasyon). İkincisi, belirli aralıklarla planlı dilatasyon yapılmasıdır. Bu yaklaşımlar darlığı kontrol altında tutabilir; ancak uzun süre, çoğu zaman ömür boyu süren bir uygulama gerektirir.

Darlık ikinci kez tekrarladığında, evde kendi kendine dilatasyon yapamayan ya da kalıcı bir çözüm isteyen kadınlara üretroplasti önerilir. Bu öneri, uluslararası kılavuzlarda güçlü bir öneri olarak yer alır.

Tekrarlayan girişimlerin dezavantajları

Her yeni dilatasyon üretrada küçük yırtıklara ve daha fazla skar oluşumuna yol açabilir. Bu nedenle darlık her seferinde daha kısa sürede tekrarlayabilir ve sonraki cerrahi onarım güçleşebilir. Bazı hastalar darlığın açık kalması için yıllarca düzenli sonda uygulamak zorunda kalır; bu durum yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürür.

Üretroplasti ameliyatı: Kalıcı onarım

Üretroplasti ameliyatı, darlık bölgesinin açılarak sağlıklı bir dokuyla genişletildiği onarım ameliyatıdır. Amaç darlığı geçici olarak açmak değil, kanalın çapını kalıcı olarak düzeltmektir. Kadın üretroplasti için farklı teknikler tanımlanmıştır: Onarımda kullanılan doku vajen duvarından, vajen dudaklarından ya da ağız içinden alınabilir. Doku üretranın üst yüzüne (dorsal) veya alt yüzüne (ventral) yerleştirilebilir.

Yayımlanan çalışmalar, deneyimli merkezlerde yapılan kadın üretra darlığı cerrahisi sonrasında hastaların büyük çoğunluğunda kanalın uzun dönem açık kaldığını göstermektedir.

Bukkal mukoza grefti neden tercih edilir?

Bukkal mukoza grefti, yanağın iç yüzünden alınan ağız içi dokusudur. Bu doku ıslak ortama alışkındır, kolay alınır, yeni yerine iyi tutunur ve alındığı bölge kısa sürede iyileşir. Bugün hem erkek hem kadın üretra onarımında en güvenilir greft dokusu olarak kabul edilmektedir.

Yayımlanan seriler, ağız içi mukozasıyla üretranın alt yüzünden yapılan onarımlarda hastaların yaklaşık 10’da 9’unda kanalın açık kaldığını göstermektedir. Greft genellikle yanağın iç yüzünden, tükürük bezinin ağza açıldığı noktaya zarar vermeyecek şekilde alınır.

AZ Tekniği Nedir, Nasıl Uygulanır?

Tekniğin temel prensibi

AZ tekniği, adını geliştiren cerrahlardan alan ve vajinal flep ile üretroplasti ile ağız içi dokusunu bir araya getiren bir onarım yöntemidir. Aybek-Zümrütbaş tekniği şu adımlardan oluşur:

  1. Yanağın iç yüzünden yaklaşık 4 cm uzunluğunda ve 2 cm genişliğinde bir bukkal mukoza grefti alınır; altındaki yağ dokusu dikkatle temizlenir.

  2. Ön vajen duvarında, mesane boynundan üretra ağzına kadar uzanan ters U şeklinde bir kesi yapılır ve beslenmesi korunarak bir vajinal flep hazırlanır.

  3. Üretranın alt (ventral) yüzü, darlığın tamamını açığa çıkaracak şekilde boylu boyunca açılır.

  4. Ağız içi grefti, çok sayıda ince dikişle vajinal flebin üzerine sıkıca sabitlenir.

  5. Grefti taşıyan flep, açılan üretranın üzerine yerleştirilir; mukoza üretraya, vajen dokusu vajene dikilerek kanal genişletilir.

Greftin kanlanması iyi olan vajinal flebe sıkıca tutturulması, greftin beslenmesini destekler. Greft ile flep arasında boşluk kalmaması, sıvı birikmesi ve greftin tutunmaması riskini azaltır.

Ventral yaklaşım: Neden alt yüz?

Kadınlarda idrar tutmayı sağlayan kas (sfinkter) üretrayı at nalı şeklinde sarar; kas lifleri üst ve yan yüzlerde yoğundur, vajen tarafında, yani alt yüzde ise oldukça incedir. Klitorisi besleyen damar ve sinirler de üretranın üst tarafında yer alır.

AZ tekniğinde cerrahi, bu yapılardan uzak olan alt yüzde planlanır. Böylece ameliyata bağlı idrar kaçırma ve cinsel işlev bozukluğu riskinin en aza indirilmesi hedeflenir.

Ameliyata hazırlık

Ameliyat öncesinde idrar kültürü yapılır ve varsa idrar yolu enfeksiyonu tedavi edilir. Son genişletme işleminin üzerinden yeterli süre geçmesi beklenir; böylece üretra dokusu dinlenir ve darlığın sınırları daha net değerlendirilir. Kan sulandırıcı ilaçlar hekim kontrolünde düzenlenir. Sigara içen hastaların ameliyattan önce sigarayı bırakması, doku iyileşmesini destekler.

Greft ağız içinden alınacağı için ağızda yara, diş eti iltihabı veya başka bir sorun olup olmadığı da kontrol edilir. Muayenede vajen dokusunun durumu değerlendirilir ve kullanılacak flebin planı yapılır.

Ameliyat süreci

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Ağızdan greft alınması ve üretranın onarımı aynı seansta tamamlanır; ikinci bir ameliyat gerekmez. Hastalar çoğunlukla 1–2 gün hastanede kalır.

Kateter ve iyileşme

Ameliyat sonunda üretraya bir sonda (kateter) yerleştirilir. Kateter, onarılan dokunun iyileşmesi için çoğu hastada yaklaşık 3 hafta kalır. Bu sürede hasta günlük yaşamına döner; ağır kaldırma, cinsel ilişki ve ıkınmayı gerektiren aktivitelerden kaçınması önerilir.

Ağız içindeki greft bölgesi

Greft alınan yanak bölgesinde ilk günlerde hafif ağrı ve şişlik olabilir. Bu dönemde soğuk ve yumuşak gıdalarla beslenme ve ağız hijyenine dikkat edilmesi önerilir. Bölge genellikle 1–2 hafta içinde iyileşir. Nadiren yanakta his azalması veya ağız açmada hafif kısıtlılık görülebilir; bu şikayetler çoğunlukla zamanla düzelir.

Ameliyattan sonra nelere dikkat edilmeli?

  • Kateterin bükülmemesine ve idrar torbasının mesane seviyesinin altında tutulmasına dikkat edilmelidir.

  • Günde yeterli miktarda sıvı alınmalı, kabızlıktan kaçınılmalıdır.

  • Kateter çıktıktan sonra da vajinal iyileşme tamamlanana kadar cinsel ilişkiye ara verilmelidir.

  • Ateş, artan ağrı, belirgin kanama veya kateterden idrar gelmemesi durumunda vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır.

Kişiye Özel Planlama, Başarı ve Takip

Her hastaya aynı teknik uygulanmaz

Kadın üretra darlığında tek bir doğru teknik yoktur. Darlığın uzunluğu ve konumu, daha önce yapılan işlemlerin sayısı, vajen dokusunun kalitesi ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilir. Uluslararası kılavuzlar da teknik seçiminin; cerrahın deneyimine, kullanılabilecek dokuya ve üretranın alt ve üst yüzlerindeki dokunun kalitesine göre yapılmasını önerir.

Bu değerlendirme, her hasta için en uygun cerrahi tekniğin belirlenmesinde yol gösterir; AZ tekniği, özellikleri bu yönteme uygun olan hastalarda tercih edilir. Örneğin vajen dokusu ince olan ya da daha önce vajinal ameliyat geçirmiş hastalarda plan değişebilir. Yalnızca üretranın dış ağzında kısa bir darlık varsa, daha basit bir dış ağız genişletme ameliyatı (meatoplasti) yeterli olabilir.

Ameliyat öncesi görüşmede hekiminize şu soruları sormanız, süreci daha iyi anlamanıza yardımcı olur:

  • Darlığım nerede ve ne uzunlukta?

  • Benim için hangi teknik, neden seçildi?

  • Kateter ne kadar kalacak, hastanede kaç gün kalacağım?

  • Kontrollerim ne zaman ve hangi testlerle yapılacak?

AZ tekniği başarı oranı ve idrar akımında düzelme

AZ tekniği başarı oranı değerlendirilirken yalnızca kanalın açık kalmasına değil, hastanın rahat idrar yapabilmesine ve yaşam kalitesine de bakılır. Tekniğin ilk sonuçlarının yayımlandığı seride, ameliyattan 3 ay sonra ortalama idrar akım hızının saniyede 30 mililitrenin üzerine çıktığı ve mesanede kalan idrarın ortalama 10 mililitrenin altına indiği gösterilmiştir. Ortalama 2 yıla yakın izlemde enfeksiyon, vajinal doku sorunu, idrar kaçırma veya ağız içinde kalıcı şikayet görülmemiştir.

Bu artış, günlük yaşamda daha güçlü bir idrar akımı, idrarı tam boşaltabilme ve ıkınma ihtiyacının azalması olarak hissedilir. Üretra darlığı ameliyatı başarı şansını darlığın uzunluğu, önceki girişimlerin sayısı ve doku kalitesi etkiler. Kadın üretra darlığı nadir görüldüğü için yayımlanan seriler sınırlı sayıda hastayı kapsar; uzun dönem sonuçlar, yeni hastaların takibiyle netleşmeye devam etmektedir.

Ameliyat sonrası takip

Uluslararası kılavuzlar, üretroplasti sonrasında tüm hastaların en az bir yıl düzenli olarak izlenmesini önerir. Takipte şu yöntemler kullanılır:

  • İdrar akım hızı ölçümü (üroflowmetri): Ameliyat öncesi değerlerle karşılaştırılarak iyileşme somut olarak izlenir.

  • Artık idrar ölçümü: İdrar sonrası mesanede kalan idrar ultrasonla ölçülür.

  • Hasta anketleri: İdrar yapma şikayetleri, memnuniyet ve cinsel işlev standart sorularla değerlendirilir.

  • Endoskopi: Akım hızında düşme veya şikayetlerin geri dönmesi durumunda idrar kanalı kamerayla incelenir.

Kontroller genellikle kateter çıkarıldıktan sonra başlar ve ilk yıl içinde birkaç kez, sonrasında yılda bir kez yapılır. Şikayet olmasa bile planlı kontrollere gelmek, olası bir sorunun erken yakalanmasını sağlar. Bu nedenle ameliyat öncesi ve sonrası test sonuçlarınızı saklamanız önerilir.

AZ Tekniği ve Kadın Üretra Darlığı Hakkında Sık Sorulan Sorular

AZ tekniği erkeklerde de uygulanır mı?

Hayır. AZ tekniği, ön vajen duvarından hazırlanan bir flebi kullandığı için kadın anatomisine özgü bir yöntemdir. Erkeklerde üretra çok daha uzundur ve farklı bir yapıya sahiptir. Erkek üretra darlığında da ağız içi mukozası sıklıkla kullanılır, ancak greft farklı tekniklerle yerleştirilir.

AZ tekniği sonrası idrar kaçırma riski var mı?

Onarım, idrar tutmayı sağlayan kas yapılarından uzak olan alt yüzden yapıldığı için bu riskin en aza indirilmesi hedeflenir. Yayımlanan çalışmalarda, ağız içi mukozasıyla alt yüzden yapılan onarımlardan sonra yeni başlayan idrar kaçırma yaklaşık yüzde 3 oranında bildirilmiştir. AZ tekniğinin ilk sonuçlarının yayımlandığı seride ise ameliyat sonrası idrar kaçırma görülmemiştir. Ameliyat öncesinde var olan idrar kaçırma şikayetleri ayrıca değerlendirilir.

Ameliyat sonrası kateter ne kadar süre kalır?

Kateter, onarılan dokunun iyileşmesi için çoğu hastada yaklaşık 3 hafta kalır. Süre; darlığın uzunluğu, doku kalitesi ve iyileşmenin seyrine göre hekim tarafından belirlenir. Kateter çıkarıldıktan sonra idrar akım hızı ölçülerek ilk kontrol yapılır.

Dilatasyon mu, ameliyat mı tercih edilmeli?

Uluslararası kılavuzlar ilk basamakta dilatasyonu önerir. Darlık tekrarlarsa yeniden dilatasyon ve evde düzenli kendi kendine genleştirme ya da planlı tekrar dilatasyon düşünülebilir. Darlık ikinci kez tekrarladığında, kalıcı çözüm isteyen ya da evde genleştirme yapamayan kadınlara üretroplasti ameliyatı önerilir. Karar, hastanın beklentileri ve yaşam koşulları göz önüne alınarak birlikte verilir.

Kadınlarda üretra darlığı ilaçla geçer mi?

Hayır. Kadınlarda üretra darlığı skar dokusundan kaynaklanır ve bu dokuyu ortadan kaldıran bir ilaç yoktur. Antibiyotikler enfeksiyonu, mesane ilaçları ise sıkışma şikayetlerini geçici olarak hafifletebilir; ancak darlığın kendisini tedavi etmez. Bu nedenle ilaçlara rağmen şikayetleri süren kadınlarda darlık araştırılmalıdır.

Ameliyat sonrası cinsel yaşam etkilenir mi?

AZ tekniğinde onarım, klitorisi besleyen damar ve sinirlerden uzak olan alt yüzden yapılır; amaç cinsel işlevi korumaktır. Vajen dokusunun iyileşmesi için kateter dönemi boyunca ve hekimin önerdiği süre kadar cinsel ilişkiye ara verilir. İyileşme tamamlandıktan sonra hastaların büyük çoğunluğu normal cinsel yaşamına döner. Takip kontrollerinde cinsel işlev de sorgulanır.

Ağız içinden doku alınması yemek yemeyi veya konuşmayı etkiler mi?

İlk günlerde yanakta hafif ağrı ve şişlik olabilir; bu dönemde soğuk ve yumuşak gıdalar tercih edilir. Bukkal mukoza grefti alınan bölge genellikle 1–2 hafta içinde iyileşir. Konuşma ve yemek yeme çoğu hastada birkaç gün içinde normale döner; kalıcı ağız içi şikayet nadirdir.

Ameliyattan sonra darlık tekrar edebilir mi?

Kadın üretroplasti sonrasında kanalın uzun dönem açık kalma şansı yüksektir; ancak her cerrahide olduğu gibi darlığın tekrarı mümkündür. Bu nedenle şikayet olmasa bile planlı kontrollere gelmek önemlidir. İdrar akımınızda yeniden zayıflama fark ederseniz kontrol tarihinizi beklemeden hekiminize başvurun.

Tekrarlayan dilatasyona rağmen idrar yapma güçlüğü yaşıyorsanız, darlığınızın yeri ve uzunluğu ayrıntılı olarak değerlendirilerek size en uygun onarım yöntemi belirlenebilir.

 
 
 

Yorumlar


Bize Ulaşın

Randevu:
Tel: 0532 563 69 78
 
​Pazartesi, Çarşamba ve Perşembe günleri hasta bakılmaktadır. Saat bilgisi için iletişime geçiniz.​

Bizi Ziyaret Edin

Pamukkale Üniversitesi Hastaneleri,

Habib Kızıltaş Psikiyatri Hastanesi, Kat:1,
Üroloji Ana Bilim Dalı 

Kınıklı/DENİZLİ
 

​

Bize Yazın

  • Instagram
  • Facebook
  • LinkedIn
bottom of page
Whatsapp'tan iletişime geçin